گل زعفران (Crocus sativus) گلی بنفش روشن است که در پاییز، بیشتر در آبان، روی مزرعههای خراسان باز میشود. سه رشتهی سرخنارنجی که وسط آن ایستاده کلاله نام دارد و همان زعفرانی است که در آشپزخانه به کار میرود. گل زعفران گل شاخهبریدهی بازار نیست؛ گلی فصلی و کوتاهعمر است که ارزشش در همان رشتههاست.
این نوشته از خود گل شروع میکند، به برداشت سحرگاهی و دلیل گران بودن زعفران میرسد و بعد از فرق زعفران پاییزی با گل بهاری همخانوادهاش میگوید. در پایان هم سراغ رنگهای پاییز در دستهگل میرویم.
گل زعفران کی و کجا باز میشود؟
پیاز زعفران تابستان در خاک میخوابد و با خنک شدن هوا، در پاییز، گل میدهد. برگهای باریک و بلند چمنمانندش هم تقریباً همزمان با گل یا کمی بعد از آن بیرون میآیند. بیشتر گلدهی در آبان است، ولی تاریخ دقیقش هر سال به هوای همان سال بستگی دارد و گاهی چند روز زودتر یا دیرتر میشود.
ایران بیشترین زعفران جهان را تولید میکند و مرکز این کشت خراسان است. مزرعهای که بیشتر سال خاک خشک و خالی به نظر میرسد، در چند هفتهی پاییز با گلهای بنفش پر میشود. گلها یکجا باز نمیشوند و هر کدام کوتاهعمر است؛ به همین دلیل کشاورز باید چند هفته هر روز به مزرعه برود.
گل زعفران از نزدیک چه شکلی است؟
گل شش گلبرگ بنفش روشن دارد که رگههای تیرهتری روی آنها دیده میشود. وسط گل سه پرچم زرد و یک خامهی نارنجی ایستاده که در نوکش به سه رشتهی سرخ تقسیم میشود. ساقهی گل تقریباً دیده نمیشود و گل نزدیک زمین، میان برگهای باریک، نشسته است.
گیاه دانه نمیدهد و از پیازهایش تکثیر میشود. هر پیاز در طول سال پیازهای دختر میسازد و کشاورز آنها را جدا میکند و دوباره میکارد. به همین دلیل مزرعهی زعفران سالها یکجا میماند و از خودش بیشتر میشود.
چرا گل زعفران را سحر میچینند؟
گل زعفران صبح زود باز و تازه است و با بالا آمدن آفتاب و گرم شدن هوا زود پژمرده میشود. اگر دیر برسند، رشتهها کیفیتشان را از دست میدهند. برای همین چیدن از سپیدهدم شروع میشود و با دست انجام میشود، گل به گل، با خم شدن روی زمین.
کار با چیدن تمام نمیشود. همان روز گلها را باز میکنند و سه رشتهی سرخ هر گل را با انگشت جدا میکنند، بعد رشتهها را با دقت خشک میکنند.
چرا زعفران اینقدر گران است؟
جواب در همین روند است: هر گل فقط سه رشته دارد، پس برای مقدار کمی زعفران تعداد زیادی گل لازم است. همهی مرحلهها، یعنی چیدن، جدا کردن رشتهها و خشک کردن، در چند هفتهی کوتاه و بیشتر با دست انجام میشود. وقتی بیشترِ ارزش از کار انسان میآید، قیمت بالا میرود. قیمت زعفران را اینجا نمینویسیم، چون در بازار روز عوض میشود.
زعفران پاییزی با گل بهاری کروکوس چه فرقی دارد؟
هر دو از یک خانوادهاند، ولی یکی نیستند.
- زعفران (Crocus sativus): پاییز گل میدهد، گلبرگهایش بنفش روشن با رگههای تیرهتر است و سه رشتهی سرخ دارد.
- کروکوس بهاری: اواخر زمستان و اوایل بهار باز میشود، سفید، زرد، بنفش یا راهراه است و برای زیبایی در باغچه و گلدان میکارند؛ پیازش را پاییز در خاک میگذارند تا آخر زمستان گل بدهد. رشتهی آن را بهعنوان زعفران نمیشود برداشت.
کروکوس بهاری از پیشقراولهای بهار است. اگر دنبال گلهای فصل بهار و عید میگردید، صفحهی گل نوروز را ببینید.
رنگ زعفران در دستهگل پاییز
گل زعفران را در دستهگل نمیگذارند: ساقهاش کوتاه است، گل کوتاهعمر است و چیزی نیست که در گلدان بماند. اما رنگهایش را میشود به دستهگل آورد: بنفش ملایم، نارنجی گرم و سوخته، کرم و سبز سیر. رنگ زعفرانی، یعنی همان نارنجی گرم، کنار رزهای هلویی یا کرم و برگ سبز سیر خوب مینشیند. اگر میخواهید بدانید هر رنگ چه معنایی دارد، راهنمای معنی رنگ گلها کمک میکند.
دستهگلهای کلورا بیشتر با رز بسته میشوند و رنگ رزها هر روز با بازار عوض میشود. اگر ترکیبی در همین طیف پاییزی میخواهید، قبل از سفارش در واتساپ بنویسید یا با ۰۹۹۸۲۵۵۵۵۱۴ تماس بگیرید تا بگوییم آن روز چه رنگهایی در بازار هست. نمونههای آماده را هم در صفحهی محصولات میبینید.
سؤالهای پرتکرار
گل زعفران چه رنگی است؟
بنفش روشن، معمولاً با رگههای تیرهتر. وسط گل سه رشتهی سرخنارنجی و سه پرچم زرد دیده میشود. این ترکیب رنگ، بنفش و سرخ و زرد، گل را از دور هم قابل شناسایی میکند.
زعفران را در خانه هم میشود کاشت؟
میشود، اما حاصلش کم است. پیاز را پیش از پاییز در خاک سبک و زهکشدار و جای آفتابی میکارند و چند گل که در پاییز باز شد، چند رشته میدهد؛ برای کار سرگرمی است نه برای مصرف سالانه.
چرا زعفران سالی فقط یک بار گل میدهد؟
زعفران گیاهی پاییزی است و یک دورهی گلدهی در سال دارد. بعد برگ میدهد، در بهار خشک میشود و تابستان در خاک میخوابد. فرصت دوبارهای در همان سال وجود ندارد.
گل زعفران را میشود بهجای دستهگل هدیه داد؟
رایج نیست. گل کوتاهعمر و ساقهاش کوتاه است و بیرون از مزرعه زود پژمرده میشود. برای هدیهی پاییزی با رنگهای زعفرانی، رز و گلهای دیگر انتخاب بهتریاند.
همهی گلهای بنفش پاییزی زعفراناند؟
نه. گیاههایی مثل کلشیکوم (Colchicum) در پاییز گل بنفش مشابهی دارند ولی سمیاند و خوراکی نیستند. زعفران خوراکی همان کلالهی خشکشده است. اگر کسی از گیاهی ناشناخته خورد، بیدرنگ با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

