نگهداری گیاهان آپارتمانی در زمستان سه کار ساده است: کمتر آب بدهید، گلدان را به نور نزدیکتر کنید و آن را از شوفاژ و شیشهی سرد دور نگه دارید. در این فصل رشد گیاه کند میشود، پس آب و غذای کمتری مصرف میکند؛ در عوض نور کمتر میرسد و هوای خانه خشک است.
بیشتر گیاههایی که در زمستان تهران آسیب میبینند، قربانی عادت تابستانی صاحبشان شدهاند: همان آبیاری هفتگی، همان جای همیشگی، همان کودِ «برای تقویت».
- نور: روشنترین جای نزدیک پنجره؛ ولی شبها نه چسبیده به شیشهی سرد.
- آبیاری: فاصلهی بلندتر از تابستان، با آبِ همدمای اتاق و فقط وقتی خاک خشک شده است.
- دما: گرمای معمول خانه خوب است؛ کنار منبع گرما و پایینتر از حدود ده درجه هر دو آسیب میزنند.
- خاک و گلدان: کود و تعویض گلدان را به اواخر زمستان بسپارید، مگر ریشه مشکل داشته باشد.
- سمی بودن: فصل چیزی را عوض نمیکند؛ بسیاری از گیاههای آپارتمانی سمیاند و باید از کودک و حیوان خانگی دور بمانند. اگر کسی بخشی از گیاه را بلعید، با اورژانس ۱۱۵ یا دامپزشک تماس بگیرید.
گیاه آپارتمانی در زمستان چند وقت یک بار آب میخواهد؟
عدد ثابتی نیست، اما جهت روشن است: فاصلهی آبیاری بلندتر میشود. گیاهی که در روزهای کوتاه کم رشد میکند، از خاک آب کمتری میکشد و خاک اتاق خنکتر دیرتر خشک میشود. آبی که تابستان هر هفته میدادید، حالا ممکن است دو سه هفته ته گلدان بماند و ریشه را بپوساند.
پس خاک را امتحان کنید، نه تقویم را؛ روشها در راهنمای آبیاری گیاهان آپارتمانی آمده است. برای زمستان دو نکتهی اضافه هست:
- آب شیر در این فصل یخ است. ظرفی را از شب قبل پر کنید تا به دمای اتاق برسد؛ آب خیلی سرد روی ریشهی گیاه گرمسیری شوک است.
- کاکتوس، ساکولنت، سانسوریا و زامیفولیا در زمستان تقریباً استراحت میکنند و گاهی چند هفته بیآب میمانند. صبح یا ظهر آب بدهید تا خاک پیش از شبِ سرد آب اضافه را رها کند.
نور کم زمستان را چطور جبران کنم؟
روز کوتاهتر است و خورشید پایینتر. گیاهی که تابستان وسط اتاق راحت بود، حالا به پنجره نیاز دارد؛ گلدان را یکی دو متر نزدیکتر ببرید. غبار روی شیشه و برگ بخشی از نور کم را میخورد، پس شیشه را بشویید و برگهای پهن را با پارچهی نمدار پاک کنید. اینکه پنجرهی هر سمت چه نوری میدهد، در راهنمای نور گیاهان آپارتمانی توضیح داده شده است.
شبها کنار پنجره چه اتفاقی میافتد؟
کنار پنجره در روز جای روشنی است و در شب جای سردی؛ شیشه سرد میشود و هوای کنارش هم. برگی که به شیشه چسبیده سرما میخورد و لکهی تیره و آبکی میگیرد. اگر شبها پرده را میکشید، گلدان را پشت پرده جا نگذارید، چون فاصلهی پرده و شیشه سردترین نقطهی اتاق است. گلدان را شبها نیم متر به داخل اتاق بکشید.
شوفاژ، بخاری و باد سرد با گیاه چه میکنند؟
گلدانِ نزدیک رادیاتور یا بخاری دو بار ضرر میکند: هوایش خشک است و خاکش زود تمام میشود. نوک برگها قهوهای و فرفری میشود. فاصلهای نگه دارید که دستتان گرمای مستقیم را حس نکند. سمت دیگر ماجرا باد سرد است: برای تازه کردن هوای اتاق چند دقیقه کافی است و در این مدت گیاهها را از مسیر باد دور کنید یا درِ اتاق را ببندید.
رطوبت هوا را چطور بالا ببرم؟ آبپاشی کمک میکند؟
آبپاشی روی برگ ظاهر خیس میدهد، ولی اثرش تا خشک شدن قطرهها بیشتر نمیماند. دو کار کماثرتر اما واقعیتر هست:
- گلدانها را گروهی بچینید. هر گیاه از برگهایش بخار آب آزاد میکند و هوای میان گروه کمی مرطوبتر میماند.
- سینی سنگریزه بسازید. ظرف کمعمقی را از سنگریزه پر کنید و آب بریزید، بهطوری که سطح آب زیر سنگریزهها بماند. گلدان را روی سنگریزهها بگذارید، نه داخل آب.
اثر هر دو محلی و کوچک است. اگر رطوبتساز دارید، تنها وسیلهای است که هوای کل اتاق را تغییر میدهد.
کنه تارتن را چطور تشخیص بدهم؟
هوای گرم و خشک زمستان شرایط دلخواه کنهی تارتن است؛ حشرهای آنقدر ریز که اول فقط اثرش را میبینید: برگها نقطهنقطهی زرد کمرنگ میشوند و جلایشان میرود. بعدتر تار نازکی میان برگ و ساقه پیدا میشود. زیر برگ را هر هفته نگاه کنید، یا ورقهی کاغذ سفید زیر برگ بگیرید و آرام تکانش بدهید؛ ذرههای ریزی که روی کاغذ تکان میخورند، کنهاند.
اگر دیدید، گلدان را از بقیه جدا کنید، برگها را از دو طرف با آب ولرم بشویید و چند هفته هر چند روز یک بار تکرار کنید؛ تخمها از یک شستوشو جان به در میبرند. اگر شستوشو کافی نبود، از فروشندهی مواد گیاهپزشکی کمک بگیرید، دستور روی بسته را دقیق بخوانید و گیاه را بیرون از اتاق، دور از کودک و حیوان خانگی، درمان کنید.
کود و تعویض گلدان تا بهار صبر میکند؟
معمولاً بله. ریشهی گیاهِ آرامشده کود را نمیکشد و نمک کود در خاک میماند و ریشه را میسوزاند. اول برگهای تازه را ببینید، بعد غذا بدهید. گلدان را هم مگر ناچار نشدهاید عوض نکنید؛ دو دلیل پذیرفتنی هست: ریشهها از سوراخ ته گلدان بیرون زده و آب مستقیم از خاک رد میشود، یا بوی ماندگی و پوسیدگی میآید.
برگها در زمستان چه نشانهای میدهند؟
برگهای پایینی زرد و نرم میشوند
آب زیاد در خاک سرد است. آبیاری را کنار بگذارید، گلدان را به جای روشن ببرید و تا خشک شدن خاک صبر کنید. اگر پایهی ساقه سیاه و بدبو بود، گیاه را از گلدان در بیاورید و ریشههای نرم را ببرید.
نوک برگ قهوهای و خشک میشود
هوای خشک یا نزدیکی به شوفاژ دلیل معمول آن است. فاصله بدهید و گلدانها را کنار هم بچینید. نوک خشکشده برنمیگردد؛ با قیچی تمیز لبهی برگ را به شکل طبیعیاش ببرید.
لکههای تیره و آبکی روی برگ است
نشانهی سرمازدگی است: تماس با شیشه یا باد سرد. گیاه را به جای گرمتر ببرید و برگ آسیبدیده را بردارید؛ برگ سرمازده خوب نمیشود، ولی برگهای تازه سالم درمیآیند.
سؤالهای پرتکرار
گیاه بالکن را کی به خانه بیاورم؟
پیش از اولین شبهایی که دمای هوا به نزدیک صفر میرسد. در تهران معمولاً اواخر پاییز است. گیاه را اول از نظر شته و کنه نگاه کنید و به جای روشن و خنک خانه ببرید، نه کنار شوفاژ.
گیاه تازهخریده را در سرما چطور به خانه ببرم؟
گیاه گرمسیری را پیش از بیرون رفتن در کاغذ یا کیسه بپیچید و صندوق عقب یخزده نگذارید. حتی ایستادن کوتاه در سرمای شدید ممکن است برگ را سیاه کند. وقتی رسیدید، چند روز از شیشه و شوفاژ دورش نگه دارید.
چند برگ گیاهم ریخته است؛ باید نگران باشم؟
ریزش یکی دو برگ پایینی در زمستان پیش میآید، چون گیاه با نور کمتر هماهنگ میشود. اگر برگها تند و پشتسرهم میریزند، اول خاک را از نظر خیسی و گلدان را از نظر نزدیکی به سرما و گرما بررسی کنید.
آبیاری و کود را کی به روال عادی برگردانم؟
وقتی برگهای تازه دیدید و روزها بلندتر شد، که معمولاً اواخر اسفند و فروردین است. آبیاری را کمکم شل کنید و کود رقیق را از ماه دوم رشد شروع کنید.

