فیکوس الاستیکا (Ficus elastica)، که فیکوس لاستیکی هم صدایش میکنند، گیاهی است با برگهای بزرگ، چرمی و براق. نگهداریاش ساده است، به شرط اینکه دو کار را درست انجام بدهید: جایی با نور روشن برایش پیدا کنید و تا خاک بالای گلدان خشک نشده آب ندهید. بیشتر دردسرها، از ریختن برگهای پایین تا لکههای قهوهای، از همین دو چیز میآید.
- نور: نور غیرمستقیم روشن. رقمهای رنگارنگ نور بیشتری از رقمهای سبز میخواهند. آفتاب تند ظهر برگ را میسوزاند.
- آبیاری: وقتی چند سانتیمتر بالای خاک خشک شد، یک آبیاری کامل. در زمستان فاصلهها بیشتر میشود.
- دما: دمای معمول خانه. از جریان هوای سرد کنار پنجره و از باد گرم شوفاژ دور نگهش دارید.
- خاک و گلدان: خاکی که آب را زود رد کند و گلدانی سنگین با سوراخ ته، چون گیاه بلند میشود و گلدان سبک را واژگون میکند.
- سمی بودن: شیرهی شیریرنگش پوست را تحریک میکند و برای گربه و سگ مضر است. از دسترس کودک و حیوان خانگی دور بماند.
فیکوس الاستیکا را کجا بگذاریم و چقدر نور میخواهد؟
جای مناسبش کنار پنجرهی شرقی یا شمالی است، یا چند قدم عقبتر از پنجرهی آفتابگیر. آفتاب صبح ملایم است؛ آفتاب تند بعدازظهر تابستان برگ را لکهدار میکند. هر یکی دو هفته گلدان را یک ربع بچرخانید تا گیاه به یک طرف خم نشود.
رقمهای سبز سختجانترند و کمنوری متوسط را تحمل میکنند. رقمهای رنگارنگ، مثل «تینکه» با لکههای کرم و سبز یا «روبی» با رگههای صورتی، بخشی از سبزینهشان را ندارند و برای رشد نور بیشتری لازم دارند. در گوشهی کمنور رنگشان سبزتر میشود و رشدشان کند.
جای گیاه را زیاد عوض نکنید. الاستیکا معمولاً از جابهجایی کمتر از بنجامین قهر میکند، اما جای ثابت را او هم دوست دارد؛ ماجرای برگریزی بنجامین را در راهنمای نگهداری بنجامین خواندهایم.
فیکوس الاستیکا چند وقت یک بار آب میخواهد؟
انگشت را تا دو بند در خاک ببرید. اگر خشک بود، آب بدهید تا از سوراخ ته گلدان بیرون بزند و ربع ساعت بعد آب جمعشده در زیرگلدانی را خالی کنید. اگر هنوز نمناک بود، یکی دو روز صبر کنید. در تابستان معمولاً هفتهای یک بار کافی است و در زمستان هر دو هفته؛ عدد را با تقویم نبندید، چون خانهی گرم با شوفاژ خاک را زودتر خشک میکند.
نشانهها را بخوانید: برگهای آویزان با خاک خشک یعنی تشنگی و برگهای زرد و ریزان با خاک همیشه خیس یعنی آب زیاد. تشنگی را یک آبیاری کامل جبران میکند؛ آب زیاد را فقط صبر و خشک شدن خاک.
برگهای لاستیکی را چطور تمیز کنیم؟
برگهای بزرگ الاستیکا گرد میگیرند و گرد، نوری را که برگ میگیرد کم میکند. هر دو سه هفته هر برگ را با پارچهی نرم و نمناک پاک کنید؛ دست دیگرتان را زیر برگ بگیرید تا دمبرگ نشکند.
از اسپریهای براقکننده و روغن استفاده نکنید. برگ این گیاه خودش براق است و آن مواد لایهای میگذارند که گرد را نگه میدارد.
چطور هرس کنیم تا فیکوس شاخه بدهد؟
اگر دست نزنید، الاستیکا یک تنهی بلند میشود و پایین آن لخت میماند. با چیدن سر گیاه، جوانههای کنار تنه از زیر محل برش بیدار میشوند و شاخهی تازه میدهند. هرس را در بهار یا اوایل تابستان انجام دهید، وقتی گیاه در حال رشد است.
- ارتفاع دلخواه را در نظر بگیرید و محل برش را یک سانتیمتر بالای یک گره، جایی که برگ به تنه وصل بوده، انتخاب کنید.
- با قیچی یا سرشاخهچین تیز و تمیز، یکباره ببرید تا برش صاف بماند.
- شیره را با دستمال بگیرید تا بند بیاید و گیاه را در همان جای روشن نگه دارید؛ جوانهها بعد از چند هفته پیدا میشوند.
دستکش بپوشید و زیر گلدان روزنامه بگذارید. شیرهی شیریرنگ چسبناک است و پوست را تحریک میکند؛ نگذارید به چشم برسد. اگر به لاتکس حساسیت دارید، پیش از هرس با پزشک مشورت کنید.
چرا برگهای پایین فیکوس الاستیکا میریزد؟
یکی دو برگ پایین، آرامآرام
طبیعی است. گیاه که بلندتر میشود، برگهای پیر پایین زرد میشوند و میافتند. تا وقتی بالای گیاه برگ تازه میآید، نگران نباشید.
چند برگ همزمان، زرد و بعد ریزان
اول خاک را ببینید. اگر چند روز است خیس مانده، آبیاری را قطع کنید و بگذارید خشک شود. اگر خاک بوی بد میدهد و ریشهها نرم و تیرهاند، ریشه پوسیده؛ بخشهای پوسیده را با قیچی تمیز ببرید و گیاه را در خاک تازه و خشک بکارید. چند هفته با احتیاط آب بدهید. تغییر ناگهانی نور یا جریان سرد پنجره هم همین اثر را دارد؛ گیاه را در جای روشن و بیباد بگذارید و دست نزنید.
لبهی قهوهای یا لکههای خشک
لکهی قهوهای صاف و خشک در وسط برگ معمولاً سوختگی آفتاب است. لبهی قهوهای هم نشانهی کمآبی طولانی یا هوای داغ و خشک کنار شوفاژ است. بخش قهوهای دوباره سبز نمیشود؛ علت را برطرف کنید و برگ بدشکل را، اگر اذیتتان میکند، ببرید.
فیکوس الاستیکا را چطور تکثیر کنیم؟
قلمهی ساقه
در بهار یا تابستان، نوک ساقهای به طول پانزده تا بیست سانتیمتر را با چند برگ ببرید. شیره را بگیرید و پایینترین برگ را بکنید. قلمه را در لیوان آب یا در خاک سبک و نمناک بگذارید، جایی گرم و روشن. ریشه معمولاً بعد از چند هفته تا دو ماه ظاهر میشود. برگ تنها، بدون تکهای از ساقه و جوانه، معمولاً به گیاه تازه تبدیل نمیشود.
خوابانیدن هوایی
برای گیاه بلندی که پایینش لخت شده، این راه بهتر است. روی ساقه، چند سانتیمتر زیر برگهای بالا، یک برش کمعمق بزنید و چوب کبریت کوچکی لایش بگذارید تا بسته نشود. دور برش را با خزه یا کوکوپیت نمناک بپوشانید، با پلاستیک ببندید و نمناک نگهش دارید. وقتی ریشهها از پلاستیک پیدا شدند، که چند هفته تا چند ماه طول میکشد، زیر ریشهها را ببرید و در گلدان بکارید. گیاه مادر هم از پایین شاخه میدهد.
فیکوس الاستیکا برای کودک و حیوان خانگی خطرناک است؟
شیرهی شیریرنگ این گیاه پوست و دهان را تحریک میکند و برای گربه و سگ مضر است؛ گلدان را بالاتر از دسترس بگذارید.
اگر کودک یا حیوان خانگی بخشی از گیاه را خورد، بیدرنگ با اورژانس ۱۱۵ یا دامپزشک تماس بگیرید. اگر شیره روی پوست افتاد، با آب و صابون بشویید؛ سوزش که ماند یا شیره به چشم رفت، به پزشک مراجعه کنید.
سؤالهای پرتکرار
چرا رنگ برگهای فیکوس رنگارنگم کمرنگ شده است؟
معمولاً نور کم است و گیاه برای جبران، سبزینهی بیشتری میسازد. گلدان را به جای روشنتر ببرید. برگهای تازه رنگشان بهتر میشود، اما برگهایی که سبز شدهاند به حالت اول برنمیگردند.
فیکوس الاستیکا تا کجا بالا میرود؟
در خانه معمولاً دو سه متر، گاهی تا سقف. اگر ارتفاعش اذیت میکند، سر گیاه را هرس کنید و سرِ ببریدهشده را قلمه بزنید.
فیکوس الاستیکا هوای خانه را تصفیه میکند؟
اثر یکی دو گلدان روی هوای یک آپارتمان ناچیز است. این گیاه را برای قامت و برگ براقش نگه دارید، نه برای تصفیهی هوا.
گلدانش را کی عوض کنیم؟
وقتی ریشهها گلدان را پر کردهاند یا از سوراخ ته بیرون زدهاند، معمولاً هر دو سه سال یک بار. اوایل بهار وقت مناسبی است. گلدان تازه را فقط یک اندازه بزرگتر بگیرید، چون خاک زیاد دیر خشک میشود.

