نگهداری یوکا (Yucca gigantea؛ در فروشگاهها بیشتر با نام Yucca elephantipes میشناسندش) به دو قاعده برمیگردد: نور زیاد، حتی چند ساعت آفتاب مستقیم، و آب فقط وقتی خاک خشک شده است. یوکا گیاه نور کم نیست و بیشتر از بیآبی از آب زیاد آسیب میبیند: پایهی تنهاش در خاک خیس میپوسد.
- نور: زیاد. کنار پنجرهی جنوبی یا غربی، با چند ساعت آفتاب مستقیم، جای مناسبی است. در نور کم باریک و کمرمق میشود.
- آب: وقتی دستکم نیمهی بالایی خاک گلدان خشک شد. تابستان معمولاً هر هفته تا ده روز، زمستان ماهی یک بار یا کمتر؛ خاک تصمیم میگیرد، نه تقویم.
- دما: اتاق معمولی خوب است و زمستان خنک را هم تحمل میکند. از یخزدگی و کنار شوفاژ دورش نگه دارید.
- خاک و گلدان: خاک شنی و زهکشدار، در گلدان سنگین با سوراخ ته.
- سمی بودن: برای گربه و سگ کمی سمی است و نوک تیز برگهایش پوست را میخراشد.
یوکای آپارتمانی با یوکای باغی چه فرقی دارد؟
یوکای تنهدار آپارتمانی ساقهای ضخیم و چوبی دارد با کلاهی از برگهای بلند و تیره. نوک برگش تیز است، اما برخلاف انواع «خنجری» سخت و سوزنی نیست. یوکای خنجری را بیشتر در باغ میبینید؛ برگهایش سفت است و نوکش میتواند پوست یا چشم را زخمی کند. آن را دور از گذرگاه و دسترس کودک بکارید و موقع هرس دستکش و عینک بزنید. ادامهی توضیحها برای یوکای تنهدار آپارتمانی است.
یوکا کجا بایستد و چقدر نور بخواهد؟
یوکا از معدود گیاهان آپارتمانی است که آفتاب مستقیم را دوست دارد. پنجرهی جنوبی یا غربی برایش خوب است، به شرط اینکه کمکم به نور عادت کرده باشد. گیاهی که از گلخانه یا مغازهی کمنور آمده، اگر یکباره پشت شیشهی داغ ظهر بنشیند، لکهی سفید و قهوهای میگیرد؛ در دو سه هفته نور را مرحلهای زیاد کنید. اگر نمیدانید نور خانهتان چقدر است، راهنمای نور گیاهان آپارتمانی با آزمون سایهی دست جای درست را نشان میدهد.
تابستان میتوانید یوکا را در بالکن بگذارید؛ اول چند روز در سایهی روشن، بعد در آفتاب. پیش از شبهای سرد پاییز دوباره به خانه ببریدش.
یوکا هر چند وقت یک بار آب میخواهد؟
چوب باریک یا انگشتتان را تا نیمهی گلدان در خاک فرو کنید. اگر خشک بود، آب بدهید؛ اگر نمدار بود، چند روز صبر کنید. آب را کامل بریزید تا از سوراخ ته گلدان بیرون بزند و ربع ساعت بعد آب زیرگلدانی را خالی کنید. قطرهقطره آبدادن فقط سطح خاک را خیس میکند و ریشهی عمیق را بیآب میگذارد.
در زمستان، حتی با شوفاژ روشن، گیاه آب کمتری مصرف میکند، اما هوای خشک خاک را هم زود خشک میکند. همان آزمون چوب را تکرار کنید و از تقویم جلو نیفتید. تنهی ضخیم یوکا کمی آب ذخیره میکند: یک هفته دیرتر آبدادن آسیبی نمیزند، اما یک هفته زودتر ممکن است بزند.
خاک، گلدان و کود چطور باشد؟
خاک گلدان معمولی را با ماسهی درشت یا پرلیت، حدود نصفنصف، مخلوط کنید یا خاک کاکتوس بخرید. گیاه با آن کلاه برگی بالاسنگین است؛ گلدان سفالی یا سرامیکی سنگین با سوراخ ته بهتر از پلاستیک سبک میایستد. یوکا کندرشد است. هر دو سه سال یک بار، در بهار، یا وقتی ریشه گلدان را پر کرد، آن را به گلدانی یک اندازه بزرگتر ببرید و دستکش بپوشید.
از بهار تا اواخر تابستان ماهی یک بار کود مایع گیاهان آپارتمانی را با نصف غلظتِ روی بسته بدهید و در پاییز و زمستان هیچ. کود را روی خاک کاملاً خشک نریزید؛ اول آب بدهید.
یوکای من چه مشکلی دارد؟
نوک برگها قهوهای شده
اغلب هوای خشک کنار شوفاژ است، یا نمک انباشته در خاک از آب شیر و کود، یا آبدادن نامنظم. گلدان را از بخاری دور کنید و هر چند ماه یک بار خاک را زیر آب فراوان آبکشی کنید تا از سوراخهای ته بچکد. قهوهای دوباره سبز نمیشود؛ نوک را با قیچی تیز و تمیز، به همان شکل نوک برگ، ببرید.
برگهای پایین زرد میشوند و میریزند
اگر هر چند ماه یک ردیف از پایینترین برگها زرد و خشک شود، پیری طبیعی است؛ ساقه کمکم لخت بالا میرود. وقتی برگ خشک شد، آن را جدا کنید. اگر چندین برگ با هم زرد شدند و خاک هنوز نمدار است، آبدادن را کم کنید.
پایهی تنه نرم، تیره یا بودار است
این پوسیدگی است و جدیترین مشکل یوکا. آب را قطع کنید و تنه را با دست فشار بدهید. اگر فقط پایه نرم است، گیاه را از گلدان دربیاورید و تنه را بالاتر از قسمت پوسیده، جایی که داخلش سفت و کرمرنگ است، با اره یا چاقوی تیز و تمیز ببرید. سر سالم را مثل قلمه ریشهدار کنید؛ روشش در بخش بعد آمده است. اگر تمام تنه نرم شده، نجاتدادنش دشوار است.
یوکا را چطور کوتاه کنیم تا شاخه بدهد؟
ساقهی بلند و لخت را میشود برید و از آن هم گیاه تازه ساخت. بهار یا اوایل تابستان، که گیاه فعال است، زمان مناسبی است. دستکش بپوشید و با ارهی ریز یا چاقوی تیز و تمیز، ساقه را در ارتفاعی که میخواهید ببرید.
- سر برگدار را با ده پانزده سانتیمتر ساقه جدا کنید و برگهای پایینش را بکنید تا چند سانتیمتر ساقهی لخت بماند.
- برش را چند روز در هوا بگذارید خشک شود.
- سر را در خاک شنی و کمی نمدار بکارید و در جای روشن، بدون آفتاب داغ، نگه دارید. خاک نمدار باشد، نه خیس.
- ریشه معمولاً ظرف یکی دو ماه درمیآید. برگ تازه یعنی ریشه گرفته؛ برای آزمایش گیاه را بیرون نکشید.
کُندهی باقیمانده را همانجا نگه دارید. چند هفته بعد زیر برش، از جوانههای خفته، یک تا چند شاخهی تازه میزند. تا برگ ندارد آب کمی مصرف میکند؛ آبدادن را کم کنید تا نپوسد.
یوکا برای کودک و حیوان خانگی خطر دارد؟
یوکا ساپونین دارد. اگر گربه یا سگ برگ یا ساقهاش را بجود، ممکن است استفراغ، آبریزش دهان و بیحالی بگیرد. نوک تیز برگ هم برای چشم کودک و حیوان خطرناک است. گلدان را بالاتر از دسترس بگذارید. اگر کودکی بخشی از گیاه را بلعیده، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید و اگر حیوان خورده، همان لحظه با دامپزشک صحبت کنید. یوکای آپارتمانی خوراکی نیست.
سؤالهای پرتکرار
یوکا در اتاق کمنور زنده میماند؟
مدتی بله، اما ضعیف میشود: برگهای تازه باریک و کمرنگ درمیآیند و رشد میایستد. خاک در نور کم دیرتر خشک میشود، پس خطر پوسیدگی بیشتر است. اگر اتاق روشنتری ندارید، چراغ رشد کمک میکند.
یوکا هوای خانه را تصفیه میکند؟
اثر یکی دو گلدان روی هوای یک آپارتمان ناچیز است. یوکا را برای شکل مجسمهوار و سختجانیاش نگه دارید، نه برای تصفیهی هوا. اگر هوای اتاق سنگین است، باز کردن پنجره بیشتر از گیاه کار میکند.
یوکا همان کاساوا است؟
نه. کاساوا (Manihot esculenta) ریشهی خوراکی است که در اسپانیایی «یوکا» هم صدایش میکنند، ولی گیاهی کاملاً جداست. یوکای آپارتمانی نباید خورده شود.
چرا برگهای یوکا آویزان و نرم شدهاند؟
اول خاک را امتحان کنید. اگر خشک است، یک آبدادن کامل معمولاً ظرف چند روز برگ را برمیگرداند. اگر خاک خیس است و پایهی تنه نرم شده، ریشه میپوسد. سرما و جابهجایی ناگهانی هم برگ را خم میکند.

