شمعدانی (Pelargonium) گیاه آفتاب است: هرچه نور مستقیم بیشتری بگیرد، گل بیشتری میدهد. در طول سال دو چیز لازم دارد: آفتاب خوب در فصل رشد و آبی کم، با خاکی که میان دو آبیاری خشک شود. پیش از آنکه شبها به سرمای نزدیک صفر برسد، گلدان بالکن را به جای روشن و خنک داخل خانه ببرید.
مشکل بیشتر شمعدانیها آبیاری زیاد است، نه کم.
- نور: چند ساعت آفتاب مستقیم؛ بالکن رو به آفتاب صبح، یا پشت پنجرهی جنوبی در زمستان.
- آبیاری: وقتی دو سه سانتیمتر بالای خاک خشک شد؛ در زمستان بسیار کم.
- دما: خنکی را دوست دارد؛ یخزدگی آسیبش میزند. زمستانگذرانی در اتاقی روشن و خنک، حدود ۱۰ تا ۱۵ درجه.
- خاک و گلدان: خاک سبک با کمی ماسه یا پرلیت و گلدان سوراخدار؛ گلدان خیلی بزرگ گلدهی را کم میکند.
- سمی بودن: برای سگ و گربه کمی سمی است؛ از دسترسیشان دور بماند.
کدام شمعدانی دارید؟
سه گروه رایج است و نگهداریشان تقریباً یکی است.
شمعدانی معمولی
برگهای گرد با حلقهی تیرهتر وسط و خوشههای گرد گل در قرمز، صورتی، سفید و نارنجی. همان شمعدانی آشنای حیاط و بالکن است که با گلدهی طولانیاش شناخته میشود.
شمعدانی پیچکی
برگهایش براق و نوکتیز و شبیه برگ پیچک است و ساقههایش آویزان میشود. برای لبهی بالکن و گلدان آویز مناسب است و گرمای شدید بعدازظهر را کمتر از نوع معمولی تحمل میکند.
شمعدانی عطری
گلهایش ریز است و برای برگهایش نگه داشته میشود؛ با لمس برگ، بوی لیمو، گل سرخ یا نعنا بلند میشود. نور کافی میخواهد تا برگها پرپشت بمانند.
شمعدانی چقدر آفتاب میخواهد؟
گلدهی شمعدانی به نور وابسته است. اگر آفتاب مستقیم صبح به آن نرسد، ساقهها دراز و کمبرگ میشوند و گل نمیدهند. در تابستان تهران، اگر بالکن غرب است و آفتاب بعدازظهر سوزان میتابد، گلدهی ممکن است متوقف شود و لبهی برگها بسوزد؛ نیمهسایه در اوج گرما کمک میکند.
در زمستان، گلدان را پشت پنجرهی روشن، ترجیحاً جنوبی، بگذارید. کمی فاصله از رادیاتور و شوفاژ هم بدهید: شمعدانی از هوای خشک آسیب جدی نمیبیند، ولی کنار منبع گرما برگهایش خشک میشود.
شمعدانی را چطور آب بدهیم؟
قاعدهی کلی این است که خاک بین دو آبیاری خشک شود. انگشت را دو سه سانتیمتر در خاک فرو کنید؛ اگر خشک بود، آب بدهید تا از سوراخ ته گلدان بیرون بزند و بعد زیرگلدانی را خالی کنید. روش آزمون خاک و آبیاری گیاهان خانگی در راهنمای آبیاری گیاهان آپارتمانی کاملتر آمده است. آب را روی خاک بریزید، نه روی گل و برگ؛ گل خیسشده زود لکه میشود.
نشانههای آبیاری زیاد: برگهای پایینی زرد میشوند، ساقه نرم و آبکی میشود، پایهی ساقه تیره میشود و گاهی روی برگها برآمدگیهای ریز آبکی مینشیند. شمعدانی تشنگی را بهتر از آب زیاد تحمل میکند؛
چطور شمعدانی گل بیشتری بدهد؟
خوشهی گل پژمرده را با ساقهاش از پایین، نزدیک جایی که به شاخه وصل است، ببرید. این کار نه فقط ظاهر گیاه را تمیز میکند، بلکه جلوی تولید بذر را میگیرد و انرژی گیاه را به غنچههای تازه میدهد. برگهای زرد را هم همینطور بردارید.
در فصل رشد هر دو سه هفته یک بار کود مایع مخصوص گیاهان گلدار بدهید. کود پرنیتروژن برگ بیشتر و گل کمتر میدهد، پس غلظت را از آنچه روی بسته نوشته بیشتر نکنید. در زمستان کود نمیدهند.
شمعدانی بالکن را کی و چطور به خانه بیاوریم؟
شمعدانی یخزدگی را تحمل نمیکند. وقتی پیشبینی هوا شبهای نزدیک صفر را نشان داد، که در تهران معمولاً از اواخر پاییز شروع میشود، گلدان را به خانه ببرید. کارهای پیش از آوردن:
- زیر برگها و ساقهها را برای مگس سفید و شته نگاه کنید و اگر دیدید، با آب ملایم بشویید.
- برگهای مرده و ساقههای خیلی بلند را کوتاه کنید.
- گلدان را در اتاق روشن و خنک، دور از شوفاژ، پشت پنجره بگذارید.
- آبیاری را به حداقل برسانید: فقط وقتی که خاک کاملاً خشک است، تا ساقه چروک نشود.
در طول زمستان کود ندهید. اگر چند برگ بریزد، نگران نشوید؛ گیاه در حال استراحت است. در اواخر زمستان، پیش از شروع رشد تازه، شاخهها را تا حدود یکسوم کوتاه کنید، درست بالای یک گره. سپس وقتی شبها دیگر به نزدیک صفر نمیرسد، گلدان را کمکم و ابتدا در سایه به بیرون برگردانید تا برگها در آفتاب نسوزند.
قلمهی شمعدانی را چطور بزنیم؟
قلمه را در پاییز یا بهار بزنید. ساقهی شمعدانی را در آب نگذارید؛ در آب زودتر میپوسد و در خاک سریعتر ریشه میدهد.
- نوک ساقهی سالم را هشت ده سانتیمتر، زیر یک گره، با تیغ تیز ببرید.
- برگهای پایینی، گل و غنچه را بردارید.
- قلمه را چند ساعت در هوا بگذارید تا انتهای بریده خشک شود.
- سه چهار سانتیمتر آن را در خاک سبک با ماسه یا پرلیت فرو کنید و کمی آب بدهید.
- گلدان را در جای روشن، بدون آفتاب سوزان، نگه دارید و خاک را نمدار، نه خیس، بگذارید.
با ظهور برگهای تازه میفهمید ریشه داده است.
مشکلها: هر نشانه چه میگوید؟
ساقهها دراز و کمبرگاند و گل نمیدهند
نور کم است. گلدان را به جای آفتابی ببرید و ساقههای دراز را کوتاه کنید تا شاخههای تازه از پایین بیرون بیاید.
پایهی ساقه سیاه و نرم است
پوسیدگی ناشی از آب زیاد و خاک سرد و خیس است. بخش سالم ساقه را ببرید و قلمه کنید؛ پایهی سیاهشده برنمیگردد.
روی گلها لکهی قهوهای یا کپک نشسته
هوای سرد و مرطوب و آبپاشی روی گل دلیل معمول آن است. گلهای خراب را بردارید و آب را فقط روی خاک بدهید.
حشرههای سفید ریز یا برگهای چسبناک
مگس سفید یا شته است. گیاه را از بقیه جدا کنید، زیر برگها را با آب بشویید و چند روز بعد دوباره بررسی کنید.
شمعدانی و حیوان خانگی
شمعدانی برای سگ و گربه کمی سمی است و جویدنش میتواند استفراغ یا حساسیت پوستی بیاورد. گلدان را از دسترس حیوان دور نگه دارید و اگر برگها را جوید، با دامپزشک تماس بگیرید. اگر کودکی بخشی از گیاه را بلعید، با پزشک یا اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
سؤالهای پرتکرار
شمعدانی از چه ماهی گل میدهد؟
با نور کافی از بهار تا پاییز گل میدهد، و در گرمای شدید تابستان ممکن است کمی مکث کند. در خانهی روشن و خنک زمستانی هم گاهی چند گل میآورد.
چرا برگ شمعدانی بوی تند دارد؟
برگ شمعدانی کرک و غدههای ریز روغنی دارد که با لمس باز میشوند. در نوع عطری بوی لیمو، گل سرخ یا نعنا میدهد و در نوع معمولی بوی تندتر و گیاهی. این بو طبیعی است و نشانهی بیماری نیست.
ساقهی شمعدانی چوبی شده؛ طبیعی است؟
بله، با گذشت سالها ساقهی پایین چوبی میشود. اگر ساقهها دراز و بیبرگاند، در پایان زمستان کوتاهشان کنید.
شمعدانی خشکشده را میشود نجات داد؟
اگر پایهی ساقه سبز و سفت است، شاخههای خشک را تا بخش سبز ببرید و کمکم آب بدهید. اگر پایه سیاه و نرم است، فقط از بخش سالم قلمه بزنید.
شمعدانی را چند سال میشود نگه داشت؟
اگر هر زمستان از سرما حفظ شود و هرس شود، سالها زنده میماند. بیشتر کسانی که شمعدانی را چند سال نگه میدارند، هر دو سه سال با قلمه گیاه جوانی هم کنار آن آماده میکنند.

