سیکلامن (Cyclamen persicum) گیاه گلدهی زمستانی است و دو چیز میخواهد: نور روشن و هوای خنک. دشمن اصلیاش خانهی گرم است؛ کنار شوفاژ یا بخاری، گلدهیاش چند هفته بیشتر دوام نمیآورد. آب را از کناره یا از زیر بدهید، نه روی غده، و گل پژمرده را از ته بپیچانید و بکشید.
در فارسی به آن «نگونسار» هم میگویند، یعنی سربهزیر یا واژگون؛ اشاره به گلی که سرش رو به پایین خم است و گلبرگهایش به عقب برمیگردد. برگهای قلبیشکلش با نقشهای نقرهای هم بخشی از زیبایی آن است.
- نور: روشن و غیرمستقیم؛ آفتاب ملایم صبح خوب است، آفتاب تند ظهر برگ را میسوزاند.
- آبیاری: وقتی سطح خاک کمی خشک شد، از زیر یا کنار گلدان؛ هرگز روی مرکز غده.
- دما: خنک، تقریباً ۱۰ تا ۱۸ درجه؛ گرمای بیشتر گلدهی را کوتاه میکند و یخزدگی را تحمل نمیکند.
- خاک و گلدان: خاک سبک و زهکشدار، گلدان سوراخدار و فقط کمی بزرگتر از غده.
- سمی بودن: غده برای سگ و گربه سمی است؛ از کودک و حیوان خانگی دور نگه دارید.
سیکلامن را کجای خانه بگذاریم؟
خنکترین اتاق روشن خانه، جای سیکلامن است. پنجرهی شرقی که صبح آفتاب ملایم میگیرد، یا پنجرهی جنوبی با پردهی توری، خوب است. گلدان را از شوفاژ، بخاری و جریان هوای گرم بالای رادیاتور دور کنید و جلوی دریچهی کولر یا سیستم گرمایشی نگذارید.
در شبهای سرد، گلدان را از شیشهی یخزده عقب بکشید؛ اگر برگ به شیشهی سرد بچسبد، آسیب میبیند. سیکلامنی که در اتاق گرم و کمنور بماند، ساقههای بلند و بیرمق میدهد و غنچههایش باز نمیشود.
هنگام خرید، گیاهی را انتخاب کنید که غنچهی بستهی زیاد دارد، برگهایش سفت است و زیر برگها لکهی چسبناک یا حشره ندارد؛ گیاهی که همهی غنچههایش باز شده، زودتر تمام میشود.
سیکلامن را چطور آب بدهیم؟
قاعدههای کلی آبیاری، مثل آزمون انگشت و خالیکردن زیرگلدانی، در راهنمای آبیاری گیاهان آپارتمانی آمده است. سیکلامن یک استثنا دارد: آب نباید روی غده و مرکز بوته، یعنی جایی که ساقهها بیرون میآیند، بنشیند، چون همانجا میپوسد. آبیاری از زیر این خطر را از بین میبرد:
- وقتی دو سه سانتیمتر بالای خاک خشک شد، گلدان را در ظرفی با دو سه سانتیمتر آب همدمای اتاق بگذارید.
- بیست دقیقه صبر کنید تا خاک آب را از پایین بکشد.
- گلدان را بردارید و بگذارید آب اضافه کامل بچکد.
- گلدان را سر جایش برگردانید، در حالی که زیر آن آب نمانده است.
اگر آبیاری از بالا را ترجیح میدهید، آب را فقط کنار لبهی گلدان بریزید و ساقه و برگها را خیس نکنید. در اتاق گرم و خشک سیکلامن زودتر تشنه میشود و برگهایش آویزان میشود؛ اما بیشتر سیکلامنها نه از تشنگی، که از آبیاری زیاد و غدهی خیس میمیرند.
گلهای پژمرده و برگهای زرد را چطور بچینیم؟
گل پژمرده یا برگ زرد را نبُرید؛ ساقهاش را پایین، نزدیک غده، بین انگشتان بگیرید و با یک پیچ کوچک بکشید تا کامل از غده جدا شود. اگر ساقه را از وسط ببرید، تکهی باقیمانده میپوسد و کپک را به غده میرساند. این کار گلدهی را هم طولانیتر میکند، چون گیاه انرژی را روی غنچههای تازه میگذارد.
در فصل گلدهی هر دو سه هفته یک بار کود مایع مخصوص گیاهان گلدار بدهید، با نصف غلظتی که روی بسته نوشتهاند. وقتی گیاه به خواب تابستانی میرود، کود را کنار بگذارید.
مشکلها: هر نشانه چه میگوید؟
برگها وسط زمستان زرد میشوند
اگر هنوز گل میدهد، دلیل معمولاً یکی از اینهاست: اتاق گرم است، خاک همیشه خیس است یا آفتاب مستقیم میخورد. دست بزنید؛ اگر خاک خیس است، آبیاری را عقب بیندازید و گلدان را به جای خنکتر ببرید. فقط برگهای پایینی و پیرتر طبیعی است که گاهی زرد شوند.
گلها و غنچهها آویزان میشوند
اغلب ترکیب گرما و تشنگی است. گلدان را از بالاترین گرمای خانه دور کنید و از زیر آب بدهید. اگر پس از آبیاری از زیر هم آویزان ماندند و خاک از قبل خیس بود، مشکل از ریشه یا غده است.
ساقهها نرماند یا لایهی خاکستری و کرکی روی آنها نشسته
این پوسیدگی طوقه یا کپک خاکستری است و معمولاً از خیسشدن مرکز بوته یا هوای راکد میآید. بخشهای نرم را بچینید، مرکز بوته را خشک نگه دارید و گلدان را جایی بگذارید که هوا جابهجا شود. اگر خود غده نرم و بدبوست، نجاتدادن آن دیگر ممکن نیست.
بعد از گلدهی چه کنیم؟ خواب تابستانی و شروع دوباره
در بهار، همراه با گرمشدن هوا، برگهای سیکلامن زرد میشوند و گلدهی تمام میشود. این بیماری نیست؛ گیاه به خواب میرود. آبیاری را کمکم کم کنید، برگهای خشک را بپیچانید و بکشید و گلدان را در جای خنک و سایهدار، بدون آفتاب و گرمای مستقیم، نگه دارید. تا شروع رشد دوباره، آبیاری را کنار بگذارید و ماهی یک بار به غده نگاه کنید؛ اگر چروکیده شد، چند قاشق آب کنار گلدان بریزید.
اواخر تابستان، وقتی برگهای کوچک تازه از بالای غده بیرون زد، غده را در خاک تازه و سبک بکارید، با گلدانی فقط چند سانتیمتر بزرگتر. نیمهی بالایی غده باید بیرون از خاک بماند. آبیاری را سبک و از زیر شروع کنید و با خنکشدن شبها، گلدان را به جای روشن و خنک ببرید. گلدهی دوباره قطعی نیست و در خانهی گرم سختتر از بار اول است؛ اگر نشد، طبیعی است.
سیکلامن و کودک و حیوان خانگی
غدهی سیکلامن بیشترین مادهی سمی را دارد و برای سگ و گربه خطرناک است؛ جویدن آن میتواند استفراغ و ناراحتی شدید گوارشی بیاورد. برگ و گل کمتر سمیاند، اما گیاه را کامل از دسترس کودک و حیوان دور نگه دارید. اگر کودک یا حیوانی از آن خورد، بیدرنگ با اورژانس ۱۱۵ یا دامپزشک تماس بگیرید و بگویید چه گیاهی بوده.
چکلیست هفتگی سیکلامن
- خاک را لمس کنید و فقط وقتی سطحش خشک شد، از زیر آب بدهید.
- گلها و برگهای زرد را از ته بپیچانید.
- گلدان را از شوفاژ و شیشهی سرد دور نگه دارید.
- زیر برگها و مرکز بوته را برای کپک و حشره نگاه کنید.
سؤالهای پرتکرار
سیکلامن چند ماه گل میدهد؟
در اتاق خنک و روشن، از پاییز تا اوایل بهار گل میدهد، و در خانهی گرم ممکن است همین زمان به یکی دو ماه برسد. هرچه هوا خنکتر و نور بهتر باشد، گیاه بیشتر گل میدهد.
سیکلامن را میشود بیرون، در بالکن نگه داشت؟
در پاییز و روزهای خنک، بالکن سرپوشیده برایش خوب است. اما یخزدگی را تحمل نمیکند، پس شبهایی که هوا به نزدیک صفر میرسد آن را داخل ببرید و از باران و آفتاب مستقیم دور نگه دارید.
اگر گربه یا سگ از غدهی سیکلامن خورد، چه کنم؟
بیدرنگ با دامپزشک تماس بگیرید، نام گیاه را بگویید و اگر ممکن است عکسی از آن را همراه ببرید. منتظر نشانهها نمانید و خودتان درمانی انجام ندهید.
چرا گلهای سیکلامن بعد از چند روز میریزد؟
بیشتر وقتها گرما و هوای خشک دلیل آن است، نه کمبود کود. گلدان را به اتاقی خنکتر ببرید، از زیر آب بدهید و گلهای پژمرده را از ته بکشید تا غنچههای تازه جا بگیرند.

