زامیفولیا (Zamioculcas zamiifolia) از معدود گیاهان آپارتمانی است که فراموشی را میبخشد: یکی دو هفته آب ندادن و کمی کمنوری به آن آسیب نمیزند. خطر اصلی برعکس است، یعنی آبیاری زیاد. ریزومهای ضخیم زیر خاک آب ذخیره میکنند و تا وقتی خاک تقریباً تا ته خشک نشده، گیاه آب لازم ندارد.
اصل نگهداریاش همین است: نور غیرمستقیم، آب کم و گلدانی که آب در آن نماند.
- نور: نور غیرمستقیم روشن بیشترین رشد را میدهد، اما کمنوری را هم تحمل میکند. آفتاب مستقیم ظهر برگ را میسوزاند.
- آبیاری: فقط وقتی خاک تقریباً تا ته گلدان خشک است. در بیشتر خانهها یعنی هر دو تا سه هفته در تابستان و کمتر در زمستان.
- دما: دمای معمول خانه را دوست دارد. هوای خشک بخاری مشکلی برایش ندارد، اما سرمای کنار پنجرهی زمستان را تحمل نمیکند.
- خاک و گلدان: خاک سبک و زهکشدار، گلدان سوراخدار و ترجیحاً سنگین.
- سمی بودن: شیره و همهی اجزایش برای انسان و حیوان خانگی سمی است. از دسترس کودک و حیوان دور نگه دارید.
زامیفولیا را کجا بگذاریم و چقدر نور میخواهد؟
جای مناسباش کنار پنجرهای است که آفتاب مستقیم به برگها نمیخورد: چند قدم دورتر از پنجرهی آفتابگیر یا کنار پنجرهی رو به شمال. در این نور، ساقهها کوتاه و پرپشت میمانند و ساقههای تازه بیشتر بیرون میآیند.
در گوشهی کمنور زنده میماند، اما کند رشد میکند و ساقهها به سمت نور دراز و کج میشوند؛ گلدان را گاهی بچرخانید. آفتاب مستقیم عصر تابستان برگهای براق را لکهدار و کمرنگ میکند.
زامیفولیا چند وقت یک بار آب میخواهد؟
ریزومهای ضخیم مثل مخزن آب ذخیره میکنند؛ پس گیاه خشکی چند هفتهای را بدون خسارت میگذراند، ولی خاک همیشه خیس برایش خطرناک است. سیخ چوبی را تا ته گلدان ببرید و فقط وقتی خشک بود آب بدهید.
در تابستان این فاصله معمولاً دو تا سه هفته است و در زمستان گاهی یک ماه یا بیشتر. در خانهی گرم تهران، که شوفاژ خاک را زودتر خشک میکند، کمی کوتاهتر میشود؛ باز هم عدد را با تقویم نبندید. روشهای امتحان خاک را در آبیاری گیاهان آپارتمانی توضیح دادهایم؛ برای زامیفولیا یک قاعده بس است: وقتی شک دارید، آب ندهید.
چه خاک و گلدانی لازم دارد؟
خاک گلدان معمولی را با پرلیت یا ماسهی درشت مخلوط کنید تا آب راحت عبور کند. سوراخ ته گلدان ضروری است. گلدان سفالی یا سرامیکی سنگین از پلاستیکی سبک بهتر است، چون ساقهها بلند و پرحجم میشوند و گلدان سبک واژگون میشود.
کود زیادی لازم ندارد: در بهار و تابستان ماهی یک بار کود مایع گیاهان آپارتمانی را رقیقتر از دستور روی بسته بدهید و در پاییز و زمستان ندهید.
چرا برگهای زامیفولیا زرد، قهوهای یا سیاه میشود؟
زرد شدن برگ
اول به آبیاری شک کنید. اگر ساقهها در پایه نرم و زرد شدهاند و خاک چند روز است که خیس است، گیاه آب زیاد خورده. آبیاری را قطع کنید و بگذارید خاک تا ته خشک شود. اگر ساقهها چروکیده و برگها خشک و ریزاناند، گیاه ماهها آب ندیده؛ یک آبیاری کامل کافی است.
اگر فقط یک ساقهی پایینی آرامآرام زرد میشود و بقیه سالماند، پیر شدن طبیعی است؛ آن را از پایه ببرید. کمرنگ شدن برگهای رو به آفتاب هم نشانهی نور شدید است.
قهوهای شدن برگ
لکههای قهوهای خشک روی برگ معمولاً سوختگی آفتاب است؛ گلدان را عقبتر ببرید. نوک قهوهای هم میتواند از نمک خاک یا سرمای ناگهانی باشد. بخش قهوهای دوباره سبز نمیشود؛ با قیچی تمیز ببریدش.
سیاه شدن ساقه و پوسیدگی
ساقهی سیاه و نرم از پایه، بهویژه همراه بوی بد، یعنی ریزوم پوسیده. گیاه را از گلدان بیرون بیاورید، خاک را بشویید و ریزومها را نگاه کنید: ریزوم سالم سفت و روشن است، ریزوم پوسیده نرم، قهوهای یا سیاه. بخشهای پوسیده را با چاقوی تمیز تا بافت سالم ببرید، یکی دو روز بگذارید محل برش خشک شود، بعد در خاک تازه و خشک بکارید و تا یکی دو هفته آب ندهید.
رشد نمیکند
زامیفولیا ذاتاً کند است و در سال فقط چند ساقهی تازه میدهد، بیشتر در بهار و تابستان. اگر یک فصل گرم کامل هیچ جوانهای نزد، نور را بیشتر کنید و ببینید گلدان بزرگتر از لازم نباشد؛ در گلدان بزرگ خاک دیر خشک میشود و ریزوم در رطوبت میماند.
کی گلدان را عوض کنیم؟
معمولاً هر دو سه سال یک بار، یا وقتی ریزومها از خاک بیرون میزنند. نشانهی قطعی این است که ریزومها گلدان پلاستیکی را برآمده یا گلدان سرامیکی را ترکدار کردهاند. زامیفولیا تنگی گلدان را تحمل میکند؛ عجله نکنید.
بهار و اوایل تابستان وقت خوبی است. گلدان تازه فقط دو سه سانتیمتر پهنتر باشد و بعد از جابهجایی چند روز آب ندهید. حین کار دستکش بپوشید، چون شیره پوست را تحریک میکند.
زامیفولیا را چطور تکثیر کنیم؟
تقسیم ریزوم
همزمان با تعویض گلدان انجام میشود. ریزومها را از هم جدا کنید، طوری که هر تکه دستکم یک ساقه یا جوانه و کمی ریشه داشته باشد، و هر تکه را در گلدان خودش بکارید. این سریعترین راه است.
خوابانیدن برگ در خاک
یک ساقهی کامل را از پایه ببرید و ته آن را دو سه سانتیمتر در خاک سبک و کمی نمناک فرو کنید. گلدان را در جایی گرم و روشن بگذارید و فقط گاهی خاک را نمناک کنید. صبور باشید: ریشه و ریزوم کوچک چند ماه، گاهی بیشتر از نیم سال، طول میکشد و ساقهی اولیه ممکن است در این مدت زرد شود. این همیشه شکست نیست؛ اگر زیر خاک ریزوم شکل بگیرد، ساقهی تازه میآید.
زامیفولیا برای کودک و حیوان خانگی چقدر خطرناک است؟
شیره و همهی اجزای زامیفولیا حاوی بلورهای کلسیم اگزالاتاند که پوست و دهان را تحریک میکنند و در صورت خورده شدن سمیاند. پس گلدان را دور از دسترس کودک و گربه و سگ بگذارید. هنگام هرس یا تقسیم دستکش بپوشید و بعد دستها را با آب و صابون بشویید؛ پیش از شستن به چشم دست نزنید.
اگر کودک یا حیوانی بخشی از گیاه را خورد، بیدرنگ با اورژانس ۱۱۵ یا دامپزشک تماس بگیرید. اگر شیره روی پوست افتاد و سوزش ماند، به پزشک مراجعه کنید.
سؤالهای پرتکرار
زامیفولیا را میشود در اتاق بدون پنجره نگه داشت؟
در اتاقی که نور روز ندارد نگه داشتنش دشوار است. زیر نور مصنوعی ادارات معمولاً زنده میماند، اما رشدش بسیار کند است؛ دستکم نور غیرمستقیم پنجرهای به آن برسانید.
زامیفولیا هوای خانه را تصفیه میکند؟
اثر یکی دو گلدان روی هوای یک آپارتمان ناچیز است و برای تصفیهی هوا کافی نیست. زامیفولیا را برای ظاهر براق و کمتوقعیاش نگه دارید، نه به امید هوای پاکتر.
برای براق شدن برگها چه کنیم؟
برگهای زامیفولیا خودشان براقاند و اگر کدر شدهاند، گرد گرفتهاند. هر چند هفته با پارچهی نرم نمناک پاکشان کنید؛ براقکننده و روغن لازم نیست.
زامیفولیا گل میدهد؟
در خانه بسیار کم. در گیاه بالغ و سالم ممکن است گلآذینی کوتاه و کمرنگ نزدیک خاک ظاهر شود؛ چشمنواز نیست و نشانهی مشکل هم نیست.
چرا ساقههای زامیفولیا کج یا خیلی دراز شدهاند؟
معمولاً چون نور کم است و ساقهها به سمت نور کشیده شدهاند. گلدان را به جای روشنتر ببرید و گاهی یک ربع بچرخانید. ساقههای درازشده برنمیگردند، اما ساقههای تازه جمعوجورتر میآیند.

